انقلاب ۱۳۵۷

شرح

انقلاب ۱۳۵۷ ایران (۱۹۷۸–۱۹۷۹) جنبشی توده‌ای و فراگیر بود که به سرنگونی سلطنت محمدرضا شاه پهلوی و پایان ۲۵۰۰ سال نظام پادشاهی در ایران انجامید. زمینه‌های آن، اختناق سیاسی و نقش ساواک، نابرابری اقتصادی با وجود درآمدهای نفتی، نوسازی شتاب‌زده و غرب‌گرایانه، و نارضایتی طیف گسترده‌ای از جامعه—از روحانیون و بازاریان تا روشنفکران چپ و ملی‌گرا و طبقه متوسط—بود. آیت‌الله روح‌الله خمینی، که از تبعید (نجف و سپس پاریس) جنبش را رهبری می‌کرد، به نماد وحدت‌بخش این ائتلاف گسترده بدل شد. اعتراضات و اعتصابات سراسری در ۱۹۷۸ اوج گرفت و شاه در ۱۶ ژانویه ۱۹۷۹ کشور را ترک کرد؛ خمینی در ۱ فوریه بازگشت و در ۱۱ فوریه ۱۹۷۹ (۲۲ بهمن) نظام سلطنتی فروپاشید. در همه‌پرسی فروردین ۱۳۵۸، نظام جمهوری اسلامی جایگزین آن شد. این انقلاب که در آغاز ائتلافی از نیروهای گوناگون بود، به‌تدریج به استقرار حکومت دینی بر پایه ولایت فقیه انجامید و یکی از رویدادهای دگرگون‌کننده تاریخ معاصر خاورمیانه به شمار می‌رود.

موجودیت‌های مرتبط

در این صفحات هم آمده

منابع

• Encyclopædia Iranica, "Islamic Revolution of 1357 Š./1979"
• Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran
• Charles Kurzman, The Unthinkable Revolution in Iran