کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
در مردادِ ۱۹۵۳ م، کودتایی با دستاندازیِ سیا و امآی۶ نخستوزیر مصدق را سرنگون کرد و قدرت را به محمدرضاشاه بازگرداند؛ زخمی که روابطِ ایران و غرب را دههها آزرد.
خواندن در بستر →در یک نگاه
- تاریخ
- ۱۹ اوت ۱۹۵۳ (۲۸ مرداد ۱۳۳۲)
- هدف
- دولت محمد مصدق
- عاملان
- سیا (آژاکس) و اطلاعات بریتانیا (بوت)
- پیامد
- تثبیت قدرت محمدرضا شاه
شرح
کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (۱۹ اوت ۱۹۵۳) به سرنگونی دولت محمد مصدق، نخستوزیر منتخب و محبوب ایران، انجامید که صنعت نفت ایران را که سالها در انحصار شرکت نفت ایران و انگلیس (بریتیش پترولیوم کنونی) بود، ملی کرده بود. این اقدام بریتانیا را خشمگین کرد و واشینگتن نیز در فضای جنگ سرد از بیم گرایش ایران به شوروی، با لندن همراه شد. عملیات مشترک سازمان سیا (با نام «آژاکس» یا TPAJAX) و اطلاعات بریتانیا (با نام «بوت») با تأمین مالی و سازماندهی تظاهرات و خرید نظامیان و اوباش، علیه مصدق به اجرا درآمد. نخستین تلاش در ۱۵–۱۶ اوت ناکام ماند و شاه گریخت، اما کرمیت روزولت، مأمور سیا، با پافشاری، در ۱۹ اوت کودتا را به پیروزی رساند و مصدق برکنار و بازداشت شد. شاه بازگشت و قدرت سلطنت تثبیت شد. اسناد رسمی سیا در سالهای اخیر نقش این سازمان را تأیید کردهاند، هرچند درباره وزن نسبی عوامل خارجی و داخلی همچنان میان پژوهشگران بحث وجود دارد.
موجودیتهای مرتبط
در این صفحات هم آمده
منابع
- Encyclopædia Iranica, "Coup d'État of 1332 Š./1953"
- Ervand Abrahamian, The Coup: 1953, the CIA, and the Roots of Modern U.S.-Iranian Relations
- Mark J. Gasiorowski & Malcolm Byrne (eds.), Mohammad Mossadegh and the 1953 Coup in Iran