استان‌ها و مردمِ ایران

کرانهٔ جنگلیِ خزر و هینترلندِ کوهستانیِ دیلم — از معدود مناطقی که فتحِ عربِ مسلمان را با موفقیت مقاومت کرد و خانهٔ نهضتِ جنگل بود.

شمال‌غربِ ایران — آتروپاتنِ باستان، تبریزِ پایتخت‌ساز، خاستگاهِ صفویان و محورِ انقلابِ مشروطه. (نامِ «آذربایجان» تاریخاً به جنوب/شرقِ ارس اشاره داشت، نه قفقازِ جنوبی.)

قلبِ پارس — خانهٔ مردمِ پارس و منشأ واژهٔ «پرشیا/پارسی»؛ زادگاهِ هخامنشیان و ساسانیان و شهرِ سعدی و حافظ.

بیشترِ عیلامِ باستان با پایتختِ شوش — یکی از کهن‌ترین مناطقِ خاورِ نزدیک — و قلبِ صنعتِ نفتِ ایران از ۱۹۰۸.

سرزمینِ کوهستانیِ کردهای ایرانی‌زبان — امارتِ کهنِ اردلان، تنوعِ دینی، و حافظهٔ نیرومندِ ناسیونالیستی (جمهوری مهاباد، ۱۹۴۶).

پایتختِ ایران از ۱۷۸۶ م — روستایی در سایهٔ ریِ باستان که به بزرگ‌ترین کلان‌شهرِ کشور و مرکزِ سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ایِ ایران بدل شد.

«اصفهان نصفِ جهان» — پایتختِ سلجوقیان و صفویان؛ میدانِ نقشِ جهان و مسجدِ جامعش ثبتِ یونسکواند و شهر از قطب‌های صنعت و صنایع‌دستیِ ایران است.

پارهٔ مرکزیِ خراسانِ بزرگ — مشهد با حرمِ امام رضا بزرگ‌ترین مقصدِ زیارتیِ ایران است و توس و نیشابور از کانون‌های کهنِ فرهنگِ ایرانی‌اند.

طبرستانِ تاریخی میانِ خزر و البرز — سرزمینِ جنگل‌های هیرکانی و دماوند، که دیر به فرمانِ خلافت درآمد و سلسله‌های محلی‌اش قرن‌ها پایدار ماندند.

استانِ تبریز — تختگاهِ ایلخانان و قراقویونلوها و نخستین پایتختِ صفوی؛ مقرِّ ولیعهدانِ قاجار و کانونِ مشروطه. (تصویرِ کلانِ منطقه در پروفایلِ «آذربایجان» آمده است.)

پهناورترین استانِ ایران، پیوندِ دو سرزمینِ تاریخی: سیستان (زادبومِ حماسهٔ رستم و دولتِ صفاری) و بلوچستان (مکرانِ باستان) — از شهرِ سوختهٔ پنج‌هزارساله تا بندرِ اقیانوسیِ چابهار.

کرانهٔ تنگهٔ هرمز — جایی که پادشاهیِ بازرگانیِ هرمز، پرتغالی‌ها و کمپانیِ هندِ شرقی بر سرِ آن جنگیدند و امروز شاهراهِ انرژیِ جهان است.

دروازهٔ زاگرس به بین‌النهرین — کتیبهٔ بیستونِ داریوش و سنگ‌نگاره‌های ساسانیِ طاق‌بستان؛ کردنشینی عمدتاً شیعه با جامعهٔ بزرگِ یارسان.

شهرِ خشتیِ میانِ دو کویر — بادگیرها، قنات‌ها و کهن‌ترین جامعهٔ پیوستهٔ زرتشتیِ ایران؛ بافتِ تاریخی‌اش ثبتِ یونسکوست (۲۰۱۷).

دومین شهرِ زیارتیِ ایران — حرمِ فاطمهٔ معصومه و حوزهٔ علمیه‌ای که در قرنِ ۲۰ به کانونِ فکری-سیاسیِ تشیع و از خاستگاه‌های انقلابِ ۵۷ بدل شد.