آذربایجان شرقی
استانِ تبریز — تختگاهِ ایلخانان و قراقویونلوها و نخستین پایتختِ صفوی؛ مقرِّ ولیعهدانِ قاجار و کانونِ مشروطه. (تصویرِ کلانِ منطقه در پروفایلِ «آذربایجان» آمده است.)
زبان
ترکیِ آذری؛ فارسی زبانِ آموزش و اداره. (دربارهٔ پیشینهٔ زبانیِ منطقه و «آذریِ کهن» ← پروفایلِ آذربایجان.)
مردم
آذریهای ترکزبانِ عمدتاً شیعه؛ ارمنیانِ اندکشمار با کلیساهای ثبتِ یونسکو (سنتاستپانوس در درهٔ ارس). (ارقام تخمینی.)
اهمیتِ فرهنگی
- • بازارِ تاریخیِ تبریز، از بزرگترین بازارهای سرپوشیدهٔ جهان (یونسکو)
- • مسجدِ کبود و رصدخانهٔ مراغه
- • روستای صخرهایِ کندوان
خطزمانِ استان
- ۱۲۵۹ مDocumented fact
خواجه نصیرالدینِ توسی رصدخانهٔ مراغه را بنیاد نهاد — از پیشرفتهترین نهادهای علمیِ جهانِ آن روز و خاستگاهِ «مکتبِ مراغه» در نجوم.
- قرنِ ۱۳–۱۴ مDocumented fact
تبریز پس از مراغه پایتختِ ایلخانان و از بزرگترین شهرهای جهان شد؛ اصلاحاتِ غازانخان و مجموعهٔ ربعِ رشیدیِ رشیدالدین از اوجِ آن دورهاند.
- ۱۴۶۵ مDocumented fact
مسجدِ کبود («فیروزهٔ اسلام») در تبریزِ قراقویونلو ساخته شد؛ زمینلرزهٔ ویرانگرِ ۱۷۸۰ م بخشِ بزرگِ آن و شهر را فروریخت.
- ۱۵۰۱ مDocumented fact
شاه اسماعیل در تبریز تاجگذاری کرد و آن را نخستین پایتختِ صفوی ساخت؛ بهسببِ جنگهای عثمانی، پایتخت بعدها به قزوین و اصفهان رفت.
- قرنِ ۱۹ مDocumented fact
تبریز مقرِّ ولیعهدانِ قاجار (دارالسلطنه) و دروازهٔ نوسازی بود — عباسمیرزا اصلاحاتِ نظامی و نخستین اعزامِ محصل به اروپا را از همینجا آغاز کرد.
- ۱۹۰۸–۱۹۰۹ مDocumented fact
در استبدادِ صغیر، تبریز به رهبریِ ستارخان و باقرخان ماهها در برابرِ محاصره ایستاد و مشروطه را زنده نگه داشت.
یادداشتِ بیطرفی
مسائلِ هویتی و زبانیِ آذربایجان در پروفایلِ منطقهایِ «آذربایجان» با یادداشتِ بیطرفی آمده است؛ ارقامِ قومی تخمینیاند.
- Encyclopaedia Iranica, "Tabriz"; Britannica, "Tabrīz"; UNESCO World Heritage List