خوزستان
بیشترِ عیلامِ باستان با پایتختِ شوش — یکی از کهنترین مناطقِ خاورِ نزدیک — و قلبِ صنعتِ نفتِ ایران از ۱۹۰۸.
زبان
فارسی (شمال: دزفول، شوشتر، شوش)، عربی (جنوب/جنوبغرب)، بختیاری/لری.
مردم
موزائیکی از عربها (عمدتاً شیعه)، پارسیان، بختیاری/لرها، قشقایی، کردها، مندائیان. ارقام تخمینی.
اهمیتِ فرهنگی
- • شوش و چغازنبیل (یونسکو)
- • زادگاهِ صنعتِ نفتِ ایران
- • ترکیبِ قومیِ متنوع
خطزمانِ استان
- ~۴۴۰۰ پ.مDocumented fact
شوش، یکی از کهنترین شهرهای جهان؛ زیگوراتِ چغازنبیل (ثبتِ یونسکو). زیرِ هخامنشیان شوش یکی از سه پایتختِ امپراتوری شد.
- قرنِ ۱۷–۱۹۲۵ مDocumented fact
نیمهٔ جنوبیِ استان «عربستان» خوانده میشد (بازتابِ جمعیتِ عرب)؛ در ۱۹۲۵ کلِ استان به «خوزستان» بازگشت.
- ۱۹۲۴–۱۹۲۵ مDocumented fact
امارتِ نیمهخودمختارِ شیخ خزعل با مرکزِ محمره (خرمشهر)؛ شورشِ خزعل در ۱۹۲۴ سرکوب و امارت در ۱۹۲۵ منحل شد.
- ۲۶ مه ۱۹۰۸Documented fact
نخستین نفتِ تجاریِ خاورمیانه در مسجدسلیمان؛ پالایشگاهِ آبادان از بزرگترینهای جهان. ملیشدنِ ۱۹۵۱ حولِ همین صنعت بود.
یادداشتِ بیطرفی
تنشهای جداییطلبانهٔ پساانقلاب (۱۹۷۹، ۲۰۰۵، ۲۰۱۸) واقعیاند؛ بیشترِ فعالانِ عرب خواهانِ خودمختاری/اصلاح در چارچوبِ ایراناند، نه جدایی. سرکوبها را نهادهای حقوقِ بشر مستند کردهاند. بیطرف ارائه شده.
- Encyclopaedia Iranica, "Khuzestan"; "Susa"; "Khazʿal Khan"