خراسان رضوی
پارهٔ مرکزیِ خراسانِ بزرگ — مشهد با حرمِ امام رضا بزرگترین مقصدِ زیارتیِ ایران است و توس و نیشابور از کانونهای کهنِ فرهنگِ ایرانیاند.
زبان
فارسی (گویشهای خراسانی)؛ ترکیِ خراسانی؛ کردیِ کرمانجی (بازماندهٔ کوچِ ایلهای کرد به مرزِ شمالی در دورهٔ صفوی).
مردم
عمدتاً فارسیزبان و شیعه؛ با ترکها، کردهای کرمانج، اهلِ سنت در نوارِ مرزی و جماعتهایی از تبارِ هزاره در شرقِ استان. (ارقام تخمینی.)
اهمیتِ فرهنگی
- • حرمِ امام رضا، بزرگترین مجموعهٔ زیارتیِ ایران
- • آرامگاهِ فردوسی در توس؛ خیام و عطار در نیشابور
- • زعفران و فیروزهٔ نیشابور
خطزمانِ استان
- باستانBelegte Tatsache
بخشی از پارت، خاستگاهِ اشکانیان؛ «خراسان» (سرزمینِ برآمدنِ خورشید) از ایالتهای بزرگِ ساسانی بود.
- ۸۱۸ مBelegte Tatsache
علی بن موسی الرضا، امامِ هشتمِ شیعیان، در سنابادِ توس درگذشت (منابعِ شیعی مسمومیت به دستِ مأمون را روایت میکنند) و همانجا به خاک سپرده شد؛ «مشهدالرضا» گردِ حرم رویید.
- قرنِ ۹–۱۳ مBelegte Tatsache
نیشابور از بزرگترین شهرهای جهانِ اسلام و نخستین تختگاهِ سلجوقیان؛ شهرِ خیام و عطار. زمینلرزهها و حملهٔ مغول (۱۲۲۱ م) آن را ویران کرد.
- ۱۴۱۸ مBelegte Tatsache
مسجدِ گوهرشاد به فرمانِ همسرِ شاهرخِ تیموری کنارِ حرم ساخته شد — از شاهکارهای معماریِ تیموری در روزگارِ شکوفاییِ خراسان.
- ۱۷۳۶–۱۷۴۷ مBelegte Tatsache
نادرشاهِ افشار مشهد را تختگاهِ امپراتوریِ خود کرد و آرامگاهش همانجاست؛ پس از او خراسان تا برآمدنِ قاجار زیرِ نوادگانش نیمهمستقل ماند.
- ۲۰۰۴ مBelegte Tatsache
استانِ خراسان به سه استان تقسیم شد؛ پارهٔ مرکزی به پاسِ حرمِ رضوی «خراسانِ رضوی» نام گرفت.
- Encyclopaedia Iranica, "KHORASAN"; "MASHHAD"; Britannica, "Mashhad"