مازندران
طبرستانِ تاریخی میانِ خزر و البرز — سرزمینِ جنگلهای هیرکانی و دماوند، که دیر به فرمانِ خلافت درآمد و سلسلههای محلیاش قرنها پایدار ماندند.
زبان
مازندرانی/طبری (زبانِ کاسپینی، خویشاوندِ گیلکی) و فارسی؛ طبری سنتِ ادبیِ مکتوبِ کهنی نیز داشته است.
مردم
مازندرانیها (وارثانِ تپوریها و آماردهای باستان)؛ فرهنگِ برنج، مرکبات و دامداریِ کوهپایهای میانِ جنگل و دریا.
اهمیتِ فرهنگی
- • دماوند، بلندترین قلهٔ ایران (حدودِ ۵٬۶۰۰ متر)
- • جنگلهای هیرکانیِ ثبتِ یونسکو
- • پلِ ورسک بر راهآهنِ سراسری (ثبتِ یونسکو)
خطزمانِ استان
- باستانواقعیت مستند
سرزمینِ تپوریها و آماردها — نامِ «طبرستان» از تپوریهاست؛ کوهستانِ آن هرگز بهتمامی رامِ امپراتوریهای فلات نشد.
- قرنِ ۷–۸ مواقعیت مستند
پس از فتحِ عرب، طبرستان دههها خودگردان ماند؛ دابویگان تا ۷۶۱ م حکومت و سکهٔ خود را داشتند و اسلام دیرتر و تدریجیتر از فلات رواج یافت.
- ۸۶۴ مواقعیت مستند
قیامِ علویان: حسن بن زید در طبرستان دولتی زیدیمذهب برپا کرد — از نخستین دولتهای شیعیِ ایران.
- قرنِ ۱۴–۱۶ مواقعیت مستند
مرعشیان، سلسلهٔ ساداتِ محلی، از ساری بر مازندران حکم راندند تا ادغام در دولتِ صفوی؛ نامِ «مازندران» کمکم جای «طبرستان» را گرفت.
- ۱۶۱۱–۱۶۲۲ مواقعیت مستند
شاه عباسِ اول — که مادرش مازندرانی بود — شهرهای فرحآباد و اشرف (بهشهرِ امروزی) را ساخت و مازندران را اقامتگاهِ زمستانیِ خود کرد.
- ۱۸۷۸ مواقعیت مستند
رضاشاه، بنیانگذارِ دودمانِ پهلوی، در آلاشتِ سوادکوه زاده شد؛ بعدها راهآهنِ سراسری (پلِ ورسک) و جادهٔ هراز استان را به تهران پیوست.
- Encyclopaedia Iranica, "Mazandaran"; "Tabarestan"; Britannica, "Māzandarān"