تهران
پایتختِ ایران از ۱۷۸۶ م — روستایی در سایهٔ ریِ باستان که به بزرگ‌ترین کلان‌شهرِ کشور و مرکزِ سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ایِ ایران بدل شد.
زبان
فارسی (گویشِ تهرانی، پایهٔ فارسیِ گفتاریِ معیار)؛ به‌سببِ مهاجرت از سراسرِ کشور، تقریباً همهٔ زبان‌های ایران در آن شنیده می‌شود.
مردم
موزائیکی از مهاجرانِ همهٔ استان‌ها؛ آذری‌ها بزرگ‌ترین گروهِ غیرفارسی‌زبانِ شهرند. جمعیتِ شهر حدودِ ۹ میلیون و مجموعهٔ شهری بیش از ۱۵ میلیون برآورد می‌شود. (ارقام تخمینی.)
اهمیتِ فرهنگی
- • کاخِ گلستان (ثبتِ یونسکو)
- • بازارِ بزرگ و موزهٔ ملیِ ایران
- • گویشِ تهرانی، پایهٔ فارسیِ گفتاریِ معیار
خط‌زمانِ استان
- باستانواقعیت مستند
ری (راگای باستان) — از کهن‌ترین شهرهای فلاتِ ایران، یادشده در اوستا و کتیبهٔ بیستون — در جنوبِ تهرانِ امروزی؛ تهران روستایی کوچک در شمالِ آن بود.
- ۱۵۵۴ مواقعیت مستند
شاه طهماسبِ اولِ صفوی گردِ تهران بارو کشید (به‌روایتی با ۱۱۴ برج، به شمارِ سوره‌های قرآن) و بازار ساخت؛ شهر بر سرِ راهِ ری اهمیت گرفت.
- ۱۷۸۶ مواقعیت مستند
آقامحمدخانِ قاجار تهران را پایتخت کرد — نزدیک به ایل‌های هوادارش و دور از رقیبان؛ از آن پس مرکزِ بی‌وقفهٔ حکومتِ ایران مانده است.
- ۱۹۰۶–۱۹۰۸ مواقعیت مستند
نخستین مجلسِ شورای ملی در تهران گشوده شد؛ شهر صحنهٔ اصلیِ کشاکشِ مشروطه بود — از صدورِ فرمان تا به‌توپ‌بستنِ مجلس (۱۹۰۸).
- ۱۹۴۳ مواقعیت مستند
کنفرانسِ تهران: روزولت، چرچیل و استالین در تهرانِ اشغال‌شده دیدار کردند و در بیانیهٔ پایانی بر استقلال و تمامیتِ ارضیِ ایران پس از جنگ تأکید شد.
- قرنِ ۲۰–۲۱ مواقعیت مستند
رشدِ شتابان از شهری حدوداً دویست‌هزارنفری در آغازِ قرنِ ۲۰ به کلان‌شهری چندمیلیونی؛ کانونِ رویدادهای سیاسیِ معاصر — از ۱۹۵۳ تا انقلابِ ۱۹۷۹ و اعتراض‌های پس از آن.
- Encyclopaedia Iranica, "Tehran"; Britannica, "Tehrān"