کرمانشاه
دروازهٔ زاگرس به بینالنهرین — کتیبهٔ بیستونِ داریوش و سنگنگارههای ساسانیِ طاقبستان؛ کردنشینی عمدتاً شیعه با جامعهٔ بزرگِ یارسان.
زبان
کردی (کلهری و دیگر گویشهای جنوبی؛ گورانی/هورامی)؛ فارسیِ کرمانشاهی در مرکزِ شهر.
مردم
کردها، عمدتاً شیعهٔ دوازدهامامی — برخلافِ بیشترِ مناطقِ کردنشین؛ جامعهٔ چشمگیرِ یارسان (اهلِ حق) با کانونِ منطقهٔ دالاهو. (ارقام تخمینی.)
اهمیتِ فرهنگی
- • بیستون (یونسکو)
- • طاقبستان و معبدِ منسوب به آناهیتا در کنگاور
- • موسیقی و تنبورِ یارسان
خطزمانِ استان
- ~۵۲۰ پ.مBelegte Tatsache
داریوشِ اول کتیبه و نگارکندِ بیستون را بر صخره کَند — سهزبانه (پارسیِ باستان، عیلامی، بابلی)؛ رمزگشاییاش در قرنِ ۱۹ کلیدِ خواندنِ خطِ میخی شد (ثبتِ یونسکو).
- قرنِ ۴–۷ مBelegte Tatsache
طاقبستان: سنگنگارههای ساسانی از اردشیرِ دوم تا خسروِ پرویز — تاجستانیها و شکارگاهِ شاهی کنارِ چشمهٔ کوه.
- دورهٔ ساسانیBelegte Tatsache
شهرِ کرمانشاه در همین دوره پا گرفت (بنیادش را به بهرامِ چهارم، ملقب به «کرمانشاه»، نسبت میدهند) و بر شاهراهِ تیسفون–همدان (جادهٔ بزرگِ خراسان) نشست.
- ۱۹۱۴–۱۹۱۸ مBelegte Tatsache
در جنگِ جهانیِ اول میانِ عثمانی و روس دستبهدست شد؛ «دولتِ موقتِ ملی» (حکومتِ مهاجرت) در ۱۹۱۶ کوتاهزمانی در کرمانشاه مستقر بود.
- ۱۹۸۰–۲۰۱۷ مBelegte Tatsache
در جنگِ ایران و عراق شهرهای مرزیِ قصرِ شیرین و سرپلِ ذهاب ویران شدند؛ زمینلرزهٔ ۲۰۱۷ سرپلِ ذهاب نیز صدها کشته بر جای گذاشت.
یادداشتِ بیطرفی
یارسان در قانونِ اساسی بهرسمیت شناخته نشدهاند و گزارشهایی از تبعیض مستند شده است؛ ارقامِ جمعیت و مذهب تخمینیاند.
- Encyclopaedia Iranica, "KERMANSHAH"; "BISOTUN"; Britannica, "Kermānshāh"