کریمخان زند
بنیانگذارِ دودمانِ زند (فرمانروایی حدود ۱۷۵۱–۱۷۷۹ م) که تاجِ شاهی را نپذیرفت، خود را «وکیلالرعایا» خواند و شیراز را با داد و آبادانی گرداند.
خواندن در بستر →زندگینامه
کریمخان زند (حدود ۱۷۰۵–۱۷۷۹ میلادی)، بنیانگذار و فرمانروای اصلیِ دودمان زند بود؛ سرداری از ایلِ لک/زند که پس از آشوبِ پسامرگِ نادرشاه، رفتهرفته رقیبانش را برانداخت و بر بیشتر ایران جز خراسان چیره شد. بهگونهای متمایز، او عنوان «شاه» را نپذیرفت و بهجای آن با لقب «وکیلالرعایا» فرمان راند—نظراً بهعنوان نایبِ یک شاهِ نمادینِ صفوی—موضعی که مورخان بعدی اغلب آن را نشانهٔ فروتنی و دغدغهٔ مشروعیتِ او دانستهاند. او شیراز را پایتخت کرد و آن را با بناهای عمومیِ بزرگ آراست، از جمله بازار وکیل، مسجد وکیل و ارگ، و دوران فرمانرواییاش (حدود ۱۷۶۵–۱۷۷۹) بهعنوان فاصلهای نادر از صلح، بازسازی و حکمرانیِ نسبتاً ملایم و کممالیات به یاد مانده است. نکتهٔ درخور توجه آن است که شهرتِ نیک و تقریباً عامیانهٔ او در حافظهٔ ایرانیان تا حدی در تقابل با خشونتِ پیش و پس از او پررنگ شده است، و قلمروی او پس از مرگش بهسرعت فروپاشید و به جنگهای زند و قاجار انجامید که آقامحمدخان قاجار در آن پیروز شد.
نقلقولها و روایتها
«من وکیلالرّعایا هستم، نه شاه.»
موجودیتهای مرتبط
منابع
- John R. Perry, Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747–1779 (1979)
- Encyclopaedia Iranica, "Zand Dynasty"
- Encyclopaedia Britannica, "Karim Khan Zand"