قم
دومین شهرِ زیارتیِ ایران — حرمِ فاطمهٔ معصومه و حوزهٔ علمیهای که در قرنِ ۲۰ به کانونِ فکری-سیاسیِ تشیع و از خاستگاههای انقلابِ ۵۷ بدل شد.
زبان
فارسی؛ حوزههای علمیهٔ آن طلابی از دهها کشور دارند و عربی زبانِ متونِ درسیِ دینی است.
مردم
شهری با بافتِ مذهبی-حوزوی و جمعیتِ بزرگِ طلاب و مهاجرانِ دینی (ازجمله عراقی، افغانستانی و پاکستانی)؛ سوهان و فرش از صنایعِ شناختهشدهٔ آناند. (ارقام تخمینی.)
اهمیتِ فرهنگی
- • حرمِ حضرتِ معصومه و مسجدِ جمکران
- • حوزهٔ علمیه و مدرسهٔ فیضیه
- • سوهانِ قم
خطزمانِ استان
- قرنِ ۷–۸ مBelegte Tatsache
اشعریانِ عربِ شیعه در قم نشستند و شهر از نخستین کانونهای تشیعِ امامی در ایران شد — قرنها پیش از صفویه.
- ۸۱۶–۸۱۷ مBelegte Tatsache
فاطمهٔ معصومه، خواهرِ امامِ رضا، در راهِ خراسان در قم درگذشت؛ آرامگاهش زیارتگاهِ بزرگِ شیعی شد و گنبدِ زرینِ کنونی از دورهٔ فتحعلیشاهِ قاجار است.
- ۱۹۲۲ مBelegte Tatsache
شیخ عبدالکریمِ حائریِ یزدی حوزهٔ علمیهٔ قم را بازسازی کرد؛ با استقرارِ آیتالله بروجردی (میانهٔ دههٔ ۱۹۴۰) قم به مهمترین مرکزِ مرجعیتِ شیعه بدل شد.
- ۱۹۶۳ مBelegte Tatsache
سخنرانیهای آیتالله خمینی در قم و حملهٔ حکومت به مدرسهٔ فیضیه به قیامِ ۱۵ خرداد انجامید — سرآغازِ رویاروییِ بخشی از روحانیت با پهلوی.
- ژانویهٔ ۱۹۷۸ مBelegte Tatsache
اعتراضِ طلابِ قم به مقالهٔ روزنامهٔ اطلاعات علیهِ خمینی با تیراندازی سرکوب شد و شماری کشته شدند؛ زنجیرهٔ چهلمها آغاز شد که به انقلابِ ۱۹۷۹ رسید.
- Encyclopaedia Iranica, "QOM"; Britannica, "Qom"