هرمزگان
کرانهٔ تنگهٔ هرمز — جایی که پادشاهیِ بازرگانیِ هرمز، پرتغالیها و کمپانیِ هندِ شرقی بر سرِ آن جنگیدند و امروز شاهراهِ انرژیِ جهان است.
زبان
فارسی با گویشهای بندری؛ عربی و بلوچی در برخی نواحیِ ساحلی و شرقی.
مردم
بندریها با فرهنگِ دریاییِ کهن؛ سهمِ چشمگیرِ اهلِ سنتِ شافعی در سواحل و جزایر؛ جماعتهایی با تبارِ آفریقایی که آیینهایی چون زار را نگه داشتهاند. (ارقام تخمینی.)
اهمیتِ فرهنگی
- • ژئوپارکِ جهانیِ قشم و خاکِ سرخِ جزیرهٔ هرمز
- • قلعهٔ پرتغالیها
- • لنجسازی و دریانوردیِ سنتی (میراثِ ناملموسِ یونسکو)
خطزمانِ استان
- قرنِ ۱۰–۱۵ مBelegte Tatsache
پادشاهیِ هرمز از بنادرِ بزرگِ بازرگانیِ اقیانوسِ هند بود؛ مارکو پولو و ابنبطوطه رونقش را وصف کردند؛ حدودِ ۱۳۰۰ م مرکزش به جزیرهٔ هرمز منتقل شد.
- ۱۵۰۷ مBelegte Tatsache
آفونسو د آلبوکرک هرمز را برای پرتغال گرفت — حلقهای از زنجیرهٔ استعماریِ پرتغال از آفریقا تا ملاکا؛ قلعهٔ پرتغالیها هنوز بر جزیره ایستاده است.
- ۱۶۲۲ مBelegte Tatsache
شاه عباسِ اول با ناوگانِ کمپانیِ هندِ شرقیِ انگلیس پرتغالیها را از هرمز راند؛ تجارت به بندرِ «گمبرون» رفت که به نامِ او «بندرعباس» شد.
- قرنِ ۲۰–۲۱ مBelegte Tatsache
تنگهٔ هرمز گلوگاهِ نفتیِ جهان شد — سهمِ بزرگی از نفتِ دریابردِ جهان از آن میگذرد؛ بندرعباس با بندرِ شهیدرجایی بزرگترین بندرِ تجاری و پایگاهِ اصلیِ دریاییِ ایران است.
- Encyclopaedia Iranica, "HORMUZ"; Britannica, "Bandar ʿAbbās"; UNESCO