رودکی
نخستین شاعرِ بزرگِ فارسیِ نو در دربارِ سامانی (حدود ۸۵۸–۹۴۱ م)، که او را «پدرِ شعرِ فارسی» میخوانند.
خواندن در بستر →در یک نگاه
- زمینه
- شعرِ درباری (قصیده، غزل، رباعی)
- دوره
- دوران سامانی (دودمانهای میانپرده)
- اثر کلیدی
- چکامهٔ «بوی جوی مولیان» و دیوانِ بازمانده
- زادگاه
- رودک، نزدیک سمرقند
زندگینامه
ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی (حدود ۸۵۸–۹۴۱ میلادی)، برخاسته از روستای رودکِ نزدیکِ سمرقند، نخستین شاعرِ بزرگِ زبانِ فارسیِ نو (دری) است که آثارش تا حدِ گستردهای بهجا مانده، و از این رو او را «آدمالشعرا» و «پدرِ شعرِ فارسی» میخوانند. او شاعرِ نامدارِ دربارِ سامانیان در بخارا بود و نزدِ امیرِ سامانی نصر بن احمد و وزیرِ دانشپرورش جایگاهی والا داشت؛ گفتهاند صلهها و داراییِ فراوان یافت. رودکی در گونههای گوناگونِ شعر—قصیده، غزل، رباعی و قطعه—دست داشت و بنیادِ سبکِ سامانی (خراسانی) را، با زبانی ساده، روشن، استوار و سرشار از طراوت، پی افکند که الگوی شاعرانِ پس از او شد. از میانِ هزاران بیتی که به او نسبت میدهند، تنها بخشِ اندکی بر جای مانده است، از جمله چکامهٔ نامدارِ «بوی جوی مولیان». نکتهٔ مورد مناقشه، نابیناییِ اوست؛ سنتِ دیرینه او را کور-مادرزاد یا کورشده در پایانِ عمر میداند، اما بررسیِ بازماندهای که به گمان پیکرِ اوست در سدهٔ بیستم نشانههایی از کور شدنِ او در سالهای پایانی را مطرح کرد—یافتهای که خود محلِ تردید و بحثِ پژوهشگران است.
نقلقولها و روایتها
«بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی»
موجودیتهای مرتبط
منابع
- Encyclopaedia Iranica, "Rūdakī, Abū ʿAbd-Allāh Jaʿfar"
- Encyclopaedia Britannica, "Rudaki"
- Jan Rypka, History of Iranian Literature (1968)