ابوریحان بیرونی
پلیمَتِ بزرگِ ایرانیِ خوارزمی (۹۷۳–۱۰۴۸ م)؛ در ستارهشناسی، ریاضی، جغرافیا، تاریخ و مردمشناسی سرآمد بود و «تحقیق ماللهند» و «قانون مسعودی» را نگاشت.
خواندن در بستر →در یک نگاه
- زمینه
- ستارهشناسی، ریاضی، جغرافیا، مردمشناسی
- دوره
- عصر غزنوی / دوران طلایی اسلام
- اثر کلیدی
- تحقیق ماللهند؛ قانون مسعودی
- زادگاه
- خوارزم (کاث، خوارزم)
زندگینامه
ابوریحان محمد بن احمد بیرونی (حدود ۹۷۳–۱۰۴۸ میلادی)، دانشمندِ ایرانیِ برخاسته از خوارزم، یکی از بزرگترین پلیمَتهای جهان اسلام و سدههای میانه بود که در ستارهشناسی، ریاضیات، جغرافیا، گاهشماری، کانیشناسی، تاریخ و دینپژوهی آثاری ماندگار پدید آورد. او به زبانهای خوارزمی، فارسی، عربی و سنسکریت آشنا بود و بیشتر آثارش را به عربی، زبانِ علمیِ آن روزگار، نوشت. پس از کشمکشهای سیاسیِ خوارزم، به دربار محمود غزنوی پیوست و در پیِ لشکرکشیهای غزنویان به هند رفت؛ حاصلِ آن کتاب «تحقیق ماللهند» شد، پژوهشی بیمانند و نسبتاً بیطرف دربارهٔ دین، فلسفه و دانشِ هندوان که او را از پیشگامانِ مردمنگاریِ تطبیقی میسازد. او شعاع زمین را با روشی هندسی و نوآورانه با دقتی چشمگیر اندازه گرفت، چگالیِ فلزات و کانیها را سنجید و در «قانون مسعودی» دانشِ نجومیِ روزگارش را گرد آورد. بیرونی به روشمندی، سنجشِ تجربی و تردیدِ انتقادی در برابر روایتهای نامستند شهره است. نکتهٔ درخور توجه آن است که پیوندِ او با محمود غزنوی محل بحث است؛ برخی او را در عمل ندیمی نیمهاسیر در دربار میدانند و رابطهاش با محمود را سرد و تحمیلی توصیف میکنند، نه حمایتی آزادانه. همچنین گاه او را بهخطا با همروزگارش ابنسینا—که با او نامهنگاریِ علمیِ مشهوری داشت—در یک جایگاه مینشانند، حال آنکه دو شخصیت و دو رویکردِ متفاوت داشتند.
نقلقولها و روایتها
«آنچه آوردهام، گفتارِ خودِ هندوان است، چنانکه هست؛ و من به جای دلیل، سخنِ ایشان را نقل میکنم.»
موجودیتهای مرتبط
منابع
- Encyclopaedia Iranica, "Bīrūnī, Abū Rayḥān"
- Encyclopaedia Britannica, "al-Biruni"
- D. J. Boilot, in Encyclopaedia of Islam (Brill), "al-Bīrūnī"