محمد زکریای رازی
پزشک، شیمیدان و فیلسوفِ ایرانیِ اهلِ ری (حدود ۸۶۴–۹۲۵ م)؛ از بزرگترین پزشکانِ تاریخ، که نخستین توصیفِ بالینیِ آبله و سرخک را به قلم آورد.
خواندن در بستر →در یک نگاه
- زمینه
- پزشکی، کیمیا (شیمی)، فلسفه
- دوره
- دوران طلایی اسلام (عصر عباسی)
- اثر کلیدی
- الحاوی؛ رسالهٔ آبله و سرخک
- زادگاه
- ری (نزدیک تهران)
زندگینامه
ابوبکر محمد بن زکریای رازی (حدود ۸۶۴–۹۲۵ میلادی)، در غرب با نامِ «رازِس» شناخته میشود؛ پزشک، شیمیدان و فیلسوفِ ایرانیِ برخاسته از ریِ نزدیکِ تهرانِ کنونی و یکی از تأثیرگذارترین پزشکانِ تاریخ. او ریاستِ بیمارستانهایی در ری و بغداد را بر عهده داشت و رویکردی تجربی، مشاهدهمحور و بیمارمحور به طب داشت. مشهورترین اثرِ پزشکیِ او «الحاوی» (Liber Continens) است، دانشنامهای سترگ که پس از مرگش گرد آمد و قرنها در اروپا مرجع بود؛ رسالهٔ او «الجدری و الحصبه» نخستین توصیفِ روشنِ بالینی و تفکیکِ آبله از سرخک به شمار میرود. رازی در کیمیا (شیمیِ آغازین) نیز پیشگام بود و موادی چون اسیدها و فرایندهای آزمایشگاهی را وصف کرد و کیمیا را بهسوی روشِ عملی سوق داد. نکتهٔ مورد مناقشه، دیدگاههای فلسفی-دینیِ اوست؛ آثاری به او نسبت داده شده که در آنها نبوت را نقد و خِرَدِ همگانی را بسنده میداند، و همین او را به یکی از جنجالیترین آزاداندیشانِ تاریخِ اندیشهٔ اسلامی بدل کرده است—هرچند انتسابِ برخی از این متنها و دقتِ نقلِ مخالفانش (مانندِ ابوحاتم رازیِ اسماعیلی) محلِ تردیدِ پژوهشگران است.
نقلقولها و روایتها
«پزشک باید بکوشد بیماری را با خوراک درمان کند، و تنها آنگاه که چاره نباشد به دارو روی آورد.»
موجودیتهای مرتبط
منابع
- Encyclopaedia Iranica, "Rāzī, Abū Bakr Moḥammad b. Zakariyāʾ"
- Encyclopaedia Britannica, "al-Razi"
- Lenn E. Goodman, in Encyclopaedia of Islam (Brill), "al-Rāzī, Abū Bakr"