لشکرکشیِ نادرشاه به دهلی
اوجِ قدرتِ نظامیِ ایران در دورانِ مدرن — «ناپلئونِ ایران» از مشهد تا دهلی. با اسکرول، مسیرِ لشکر را دنبال کنید.
از مشهد بهسوی شرق
نادرشاه که پس از فروپاشیِ صفوی قدرتِ ایران را از نو برساخته بود، به این بهانه که دشمنانِ افغانش در خاکِ گورکانیانِ هند پناه گرفتهاند، از مشهد بهسوی شرق لشکر کشید. قندهار را پس از محاصرهای طولانی گشود و شهرِ «نادرآباد» را بنا نهاد.
- Encyclopaedia Iranica, "Nāder Shah"; Michael Axworthy, The Sword of Persia
گذر از افغانستان
نادر در ۲۱ مه ۱۷۳۸ از نادرآباد رو به کابل نهاد؛ پادگانِ ۲۰٬۰۰۰نفری بیمقاومت تسلیم شد. کابل و غزنی یکی پس از دیگری افتادند و دروازهٔ هند گشوده شد.
- Wikipedia, "Nader Shah's invasion of India"; Britannica, "Nadir Shah"
عبور از خیبر و فتحِ لاهور
ارتشِ نادر از تنگهٔ خیبر گذشت، پیشاور را گرفت و پیش از پایانِ سال از رودِ سند عبور کرد و لاهور را گشود — کلیدِ دشتِ پهناورِ شمالِ هند.
- Wikipedia, "Battle of Khyber Pass (1738)"; Encyclopaedia Iranica
شکستِ سپاهِ گورکانی در سه ساعت
در کارنال، ارتشِ بسیار بزرگترِ محمدشاهِ گورکانی در نبردی که چیزی بیش از سه ساعت نپایید درهم شکست. توپخانهٔ سبک و چابک و انضباطِ آهنینِ سپاهِ نادر بر انبوهیِ بیسازمانِ مغول چیره شد.
- Wikipedia, "Battle of Karnal"; Michael Axworthy, The Sword of Persia
تختِ طاووس و کوهنور
نادر واردِ دهلی شد؛ شورشی خونین درگرفت و در یک روز (۲۲ مارس) برآوردِ ۲۰٬۰۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰ تن کشته شدند. محمدشاه تسلیم شد و خزانهٔ سلطنتی، تختِ طاووس و الماسهای کوهنور و دریاینور به نادر رسید — یکی از بزرگترین غنیمتهای تاریخ.
ارقامِ سپاه و تلفات در منابع مورد مناقشه است و گاه اغراقآمیز؛ اما هستهٔ رویداد — پیروزیِ کارنال و غارتِ دهلی در ۱۷۳۹ — قطعی است.
- Britannica, "Nadir Shah"; Encyclopaedia Iranica, "Nāder Shah"
اوجِ قدرت، و آغازِ افول
نادر در مه ۱۷۳۹ دهلی را ترک کرد، با غنیمتی چنان کلان که سه سال مالیاتِ ایران را یکسره بخشید. یورشِ او گورکانیان را چنان از پا انداخت که بهگفتهٔ Axworthy راهِ گسترشِ استعمارِ اروپایی در هند را گشود. اما همین اوجِ قدرت، آغازِ بدگمانی و خشونتِ سالهای پایانیِ نادر و سپس هرجومرجِ پس از او بود.
- Michael Axworthy, The Sword of Persia: Nader Shah