اگر کوروش شاهنشاهی را فتح کرد، داریوش آن را «برساخت»: ساتراپها، مالیات، سکه، راهها و دیوانسالاریای که قرنها دوام آورد. با اسکرول، دستگاهِ او روی نقشه جان میگیرد.
داریوش با همدستیِ هفت نجیبزاده به قدرت رسید و سالِ نخست را در سرکوبِ نوزده شورش گذراند — و همه را بر سنگنبشتهٔ سهزبانهٔ بیستون، بلندآوازهترین سندِ تبلیغاتیِ جهانِ باستان، حک کرد.
داریوش مدعی شد که گئوماتَه غاصبی دروغین بوده؛ اما برخی پژوهشگران گمان میبرند غاصبِ اصلی خودِ داریوش بود و این داستان را او ساخته است.
بحثِ کامل در «قدرت» →داریوش شاهنشاهی را به بیش از ۲۰ ساتراپی با مالیاتِ استاندارد بخش کرد، سکهٔ زرینِ «دریک» را ضرب زد و آرامی را زبانِ اداریِ مشترک ساخت — دستگاهی که هزاران کیلومتر را چون یک پیکرِ واحد به هم دوخت.
راهِ شاهی در درازای ۲٬۷۰۰ کیلومتر سارد را به شوش میپیوست؛ چاپارانِ سواره، دستبهدستِ ایستگاههای پیدرپی، پیام را در چند روز به مقصد میرساندند. هرودوت نوشت: «نه برف، نه باران، نه گرما… آنان را از بهپایانرساندنِ شتابانِ مسیرشان بازنمیدارد.»
داریوش بنای تختجمشید (پارسه) را آغاز کرد — کاخِ تشریفاتیای که نقشبرجستههایش هیئتهای هدیهآور را از سراسرِ شاهنشاهی به تماشا میگذارند. سرسپردگیِ او به اهورامزدا بر بیستون حک شده است.
سنگنبشتهٔ بیستون به سه زبان — فارسیِ باستان، عیلامی و اکدی — بر دلِ صخره کنده شد و در سدهٔ ۱۹ به کلیدِ رمزگشاییِ خطِ میخی بدل گشت. داریوش در آن خود را برگزیدهٔ اهورامزدا و براندازندهٔ «دروغ» میخواند.
هر ساتراپی والی و دبیر و فرماندهٔ نظامیِ جداگانه داشت تا قدرت در یک دست جمع نشود؛ و «چشم و گوشِ شاه» همه را میپایید. سکهٔ زرینِ دریک و سیمینِ سیگلوس تجارت را یکدست کرد و آرامی زبانِ میانجیِ اسناد شد.
داریوش راهِ شاهی و چاپارخانه را سامان داد، کانالی میانِ نیل و دریای سرخ کند (پیشنمونهای بر سوئز) و تختجمشید و کاخِ شوش را برافراشت. لوحههای گِلیِ بایگانیِ تختجمشید گواهی میدهند که کارگران — از جمله زنان — دستمزد میگرفتند.