تخت‌جمشید

داریوش بنای تخت‌جمشید را بر تخته‌گاهی سنگی آغاز کرد (از ۵۱۵ پ.م)؛ خشایارشا و اردشیر آن را گسترش دادند. لوحه‌های بایگانی گواهی می‌دهند که کارگرانی از سراسرِ شاهنشاهی برای این کار مزد می‌گرفتند — نه بردگان، آن‌چنان که باورِ رایجِ نادرست می‌گوید.

• Persepolis Fortification Tablets; Encyclopaedia Iranica, "PERSEPOLIS"

پلکانِ آپادانا نمایندگانِ ۲۳ ملت را نشان می‌دهد که هریک ارمغانِ سرزمینِ خود را می‌آورد — سندی زنده و تصویری از گسترهٔ امپراتوری. بسیاری این صحنه را به جشنِ نوروز گره می‌زنند، هرچند این تفسیر قطعیت ندارد.

• Encyclopaedia Iranica, "PERSEPOLIS"; Oriental Institute (Chicago)

دروازهٔ ملل، با گاوهای بال‌دارش (لاماسو)، دروازهٔ باشکوهِ ورود بود. در ۳۳۰ پ.م اسکندر تخت‌جمشید را به آتش کشید — به روایتِ منابع، یا انتقامِ ویرانیِ آتن بود یا تخریبی مستانه؛ اما همان خاکسترِ سوخته که زیرِ خاک ماند، بسیاری از لوحه‌ها را برای ما نگه داشت.

• Diodorus XVII; World History Encyclopedia, "Burning of Persepolis"