محمد بن موسی خوارزمی
ریاضیدان، ستارهشناس و جغرافیدانِ ایرانی (حدود ۷۸۰–۸۵۰ م) که با «جبر و مقابله» دانشِ جبر را بنیان نهاد و نامش ریشهٔ واژهٔ «الگوریتم» شد.
خواندن در بستر →در یک نگاه
- زمینه
- ریاضیات، ستارهشناسی، جغرافیا
- دوره
- دوران طلایی اسلام (بیتالحکمه، بغداد)
- اثر کلیدی
- الجبر و المقابله؛ رسالهٔ حساب هندی
- میراثِ زبانی
- ریشهٔ واژههای «جبر» و «الگوریتم»
زندگینامه
محمد بن موسی خوارزمی (حدود ۷۸۰–۸۵۰ میلادی)، ریاضیدان، ستارهشناس و جغرافیدانی بود که در «بیتالحکمه»ی بغداد، مرکزِ بزرگِ علمیِ عصرِ عباسی، زیرِ حمایتِ خلیفه مأمون کار میکرد. مشهورترین اثرِ او «الکتاب المختصر فی حساب الجبر و المقابله» است که با ارائهٔ روشی نظاممند برای حلِ معادلاتِ خطی و درجهدوم، جبر را بهعنوان دانشی مستقل بنیان نهاد؛ واژهٔ «algebra» از «الجبر»ِ همین کتاب گرفته شده است. او همچنین رسالهای دربارهٔ محاسبه با ارقامِ هندی نوشت که از مجراهای لاتینِ آن، نظامِ اعشاری و رقمِ صفر به اروپا راه یافت و صورتِ لاتینیِ نامش، «Algoritmi»، ریشهٔ واژهٔ «الگوریتم» شد. خوارزمی در جغرافیا کتابِ «صورةالارض» را بر پایهٔ بطلمیوس اما با اصلاحات نگاشت و در ساماندهیِ زیجهای نجومی نیز سهم داشت. نکتهٔ درخور توجه آن است که خاستگاهِ او محلِ بحث است؛ نسبتِ «خوارزمی» به ناحیهٔ خوارزم (در آسیای میانه، خاستگاهی ایرانی) اشاره دارد، اما برخی منابعِ کهن، از جمله طبری، عبارتی افزودهاند که گاه به معنای پیوندِ او با ناحیهٔ قُطرُبُّل نزدِ بغداد خوانده شده و دربارهٔ محلِ دقیقِ تولد و تبارش اجماع نیست.
موجودیتهای مرتبط
منابع
- Encyclopaedia Iranica, "Ḵᵛārazmī, Abū Jaʿfar Moḥammad"
- Encyclopaedia Britannica, "al-Khwarizmi"
- Roshdi Rashed, Al-Khwarizmi: The Beginnings of Algebra (2009)