اهورامزدا بر کتیبهها، فرّهٔ شاهی، آتش و مغها — و پرسشی که قرنهاست پابرجاست: آیا هخامنشیان زرتشتی بودند؟
داریوش و جانشینانش در کتیبهها بارها اهورامزدا را «بزرگترین خدا» میخوانند؛ آنکه «این زمین، آن آسمان، و انسان را آفرید». نمادِ بالدار (فروهر/فرَوَهَر) بر نقشبرجستهها بارها تکرار میشود.
پاسخِ صادقانه: نمیدانیم، و همچنان محلِ مناقشه است. کتیبهها نامی از زرتشت یا اوستا نمیبرند، اما اهورامزدا و اشه/دروغ و دوگانهانگاریِ اخلاقی با اندیشهٔ زرتشتی همآواست. بیشترِ پژوهشگران آنان را «مزداپرست» میشمارند، نه لزوماً زرتشتیِ سازمانیافته به معنای متأخرِ آن.
ادعای قطعیِ «زرتشتیبودن» یا «نبودنِ» هخامنشیان، هر دو فراتر از آن است که سند بر آن گواهی دهد؛ منابع تنها مزداپرستیِ آنان را تأیید میکنند.
سنگِ بنای سیاستِ هخامنشی، احترام به خدایانِ محلی بود: کوروش مردوک را در بابل گرامی داشت، کمبوجیه و داریوش آیینهای مصری را پشتیبانی کردند، و یهودیان معبدِ دوم را با اجازهٔ شاه از نو برافراشتند. این مدارا خودْ ابزاری هوشمندانه برای حکمرانی بر امپراتوریِ چندملیتی بود.