میرزا کوچک خان جنگلی

زندگی‌نامه

میرزا یونس معروف به میرزا کوچک خان (۱۸۸۰–۱۹۲۱)، روحانی‌آموخته و کنشگرِ برآمده از مشروطه، رهبرِ «نهضت جنگل» بود؛ جنبشی مسلحانه که از حدود ۱۹۱۵ در جنگل‌های گیلان در شمال ایران پا گرفت. آرمان‌های آن آمیزه‌ای از استقلال‌خواهی در برابر مداخلهٔ روس و انگلیس، اصلاحات اجتماعی و حکومتِ بومی بود. در ۱۹۲۰ پس از ورودِ نیروی دریاییِ شوروی به بندر انزلی، او با بلشویک‌ها بر سرِ تشکیلِ «جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران» در گیلان به توافق رسید، اما به‌زودی بر سرِ تندرویِ ضددینی و دخالتِ کمونیست‌ها با متحدانش دچار اختلافِ ژرف شد و کنار کشید. هنگامی که مسکو در پیِ توافق با بریتانیا پشتیبانی‌اش را برچید، نیروهای دولتیِ به‌فرماندهیِ رضاخان جنبش را در هم شکستند. میرزا کوچک خان در زمستانِ ۱۹۲۱ هنگام گریز در کوه‌های تالش از سرما جان باخت و سرش بریده و در رشت به نمایش گذاشته شد. نکتهٔ مورد مناقشه، اتحادِ او با بلشویک‌هاست: برخی آن را ضرورتی تاکتیکی برای بقای جنبش می‌دانند و برخی آن را اشتباهی سرنوشت‌ساز که به فروپاشیِ آن انجامید.

موجودیت‌های مرتبط

منابع

• Encyclopaedia Iranica, "Jangali Movement"
• Cosroe Chaqueri, The Soviet Socialist Republic of Iran, 1920–1921 (1995)
• Encyclopaedia Britannica, "Mirza Kuchek Khan"